meeschrijven met dzjoef

Kerk op kruistocht tegen gratis contraceptiva in de Filipijnen

0

Keurt de Filipijnse president Aquino ‘De wet op voortplantingsgezondheid’ goed, dan doodt hij miljoenen mensen met een pennenstreek. Dat zei de Filipijnse aartsbisschop Ramon Arguelles van Batangas op 15 december 2012, nadat een gewapende twintigjarige in de VS twintig kinderen had gedood. Hier kunnen de standpunten van aartsbisschop Léonard over homoseksualiteit en hiv niet aan tippen. Het is het teken van een Filipijnse Kerk die zich wanhopig tracht vast te klampen aan de macht die ze stilaan verliest.

Een week later, op 21 december, ondertekende president Aquino de wet toch. Maar de Filipijnse Kerk en pro-life-organisaties slaagden erin, door het steunen van een petitie, de ‘wet op voortplantingsgezondheid’ door het hooggerechtshof voor 120 dagen te laten opschorten. Tot na de tussentijdse verkiezingen van 13 mei waarna een nieuwe stemming volgt. Maar hoe katholiek de Filipijnen zich als land ook noemen, een meerderheid van de katholieken deelt de bezwaren van de Kerk en pro-life-organisaties niet. Een voorbeeld van hoe de traditionele Kerk verder vervreemd van een meer en meer seculiere en moderne maatschappij. De resultaten van die tussentijdse verkiezingen tonen dat ook aan. Algemeen wonnen de zetelende senaat en het congres de verkiezingen. Een nieuwe stemming over de RH Bill wordt half juni verwacht.

Toen ik half april laatstleden grote aanplakborden met ‘stem niet voor’ zag aan de San Sebastian kathedraal in Lipa, wezen Filipijnen mij erop dat de tekst de afgezwakte versie was van deze aan de kerken van aartsbisdom Bacolod in de regio Visayas. Daarop stonden twee namenlijsten van Senaatsleden, de ene getiteld ‘team patay’ (team dood) met de voorstemmers en de andere getiteld ‘team buhay’ (team leven) met de tegenstemmers. Pittig detail: de kiescommissie stelt een onderzoek in naar de opdrachtgever van de borden en verklaarde de borden ook onwettig (te groot). Daarop knipte de Kerk ze laconiek doormidden. Een driest verhaal van wat veel weg heeft van een 21ste-eeuwse inquisitie.

45 JAAR TE LAAT EN NOG ALTIJD GEEN WET

Vanaf de ondertekening van VN ‘Declaration on Population’ door de Filipijnen in 1967 krijgt gezinsplanning wisselen de aandacht naargelang de regering of president. Dit uit zich in de vorm van een jaarlijkse steun van $ 3 miljoen van USAID van de VS (dekt tachtig procent van de kosten voor contraceptiva), dat zelf van president tot president andere accenten legde, zeker onder president Bush. Maar een doorbraak met een algemene gratis toegang tot anticonceptiva en geïntegreerde aanpak rond geboorteregeling werd telkens verhinderd vanuit radicale katholieke hoek.

Nadat het USAID de steun in 2003 gestopt had, startte de republikeinse regering Gloria Arroyo (2001-10) in 2004 een zelfvoorzienende strategie, maar, gesteund door de Kerk, houdt ze zich gedeisd. Over de jaren heen ontstaan heel wat organisaties (van vrouwen, jongeren, verplegers, humanisten, …) die strijden voor een integrale familieplanning. De huidige regering onder de liberaal-democratische (cf. Democraten in de VS) president Benigno Aquino III (2010-…) kondigt in 2010 een samenwerking aan met USAID voor een allesomvattend onderzoek en communicatie over gezinsplanning.

In 2012, na 45 jaar, dient congreslid en mensenrechtenadvocaat Edcel Lagman zijn wetsvoorstel van 2008 opnieuw in. Na heel wat aanpassingen komt een globaal wetsvoorstel: ‘wet op verantwoord ouderschap en voortplantingsgezondheid’, kortweg ‘Reproductive Health Bill’ genoemd (verder RH Bill), die met grote meerderheid gestemd werd in congres en senaat en op 21 december 2012 werd ondertekend door de president. Het werd van kracht vanaf 17 januari 2013. Echter, zelfs na de goedkeuring gingen radicale katholieken verder zowel juridisch als electoraal.

Een advocatenkoppel vocht de wet aan bij het hooggerechtshof, alsook een hele reeks katholieke en pro-life-organisaties via een reeks petities. Dit orgaan, met voornamelijk katholiek gezinde leden, aangeduid onder Gloria Arroyo (cf. het Amerikaans Hooggerechtshof), ver klaarde de klacht ontvankelijk en schortte op 19 maart de wet op voor 120 dagen en vroeg een nieuwe stemming die onder de volgende regering moet plaatsgrijpen. Volgens het hooggerechtshof is de wet in strijd met artikel II, sectie 12 van de grondwet: “De Staat erkent de heiligheid van de familie en zal die beschermen en versterken als autonoom sociaal instituut. Zij zal het leven beschermen van de moeder en de ongeborenen vanaf de conceptie”.

Ook electoraal gooide de Kerk met als hoofdrolspeler de CBCP (Catholic Bischops’ Conference of the Philippines) en pro-life-organisaties zich openlijk in de kiesstrijd met een duidelijk kiesadvies, mediacampagne, desinformatie en betogingen vol persoonlijke aanvallen op Senaatsleden. Anderzijds kreeg hun oproep om als protest een rood lint (red ribbon) aan de voorgevel te hangen amper of geen gevolg. Onderzoek toonde bij een zwijgende meerderheid een vergevorderde secularisatie aan en dit tonen de resultaten van de verkiezingen, zoals hoger vermeld, ook aan.

WAT HOUDT DE WET IN?

De RH Bill bestaat uit zes wetten en omvat samengevat (1):

  • promoten alle veilige en legale familieplanning methodes nazorg bij abortus, dat illegaal blijft
  • familieplanning en verantwoord ouderschap integreren in overheidsprogramma’s voor armoedebestrijding
  • seksuele opvoeding op school
  • werkgevers verzekeren werkneemsters rechten op voortplantingsgezondheid
  • lokale en nationale overheid verspreidt gratis anticonceptiva en voorplantingsgezondheidsdiensten
  • verbieden of beperken van voortplantingsdiensten wordt strafbaar
  • goed opgeleide vroedvrouwen, mobiele gezondheidszorg en dringende verloskundige zorg
  • desbetreffend onderzoek, rapportering en management;

Wat maakt het grote verschil met vroeger? Nu worden de anticonceptiva gratis. De radicale christenen en de Katholieke Kerk, die enkel de natuurlijke methode aanvaarden, voerden eerder geen felle campagne tegen de artificiële methodes als de pil, het condoom of het spiraaltje. Nu het gratis en gepromoot zou worden als onderdeel van een totaalplan, reageert de Kerk fel en furieus. Voor vele doorsnee Filipijnen totaal onlogisch en wereldvreemd.

HOE KATHOLIEK OF SECULIER ZIJN DE FILIPIJNEN WEL?

De Filipijnen noemt zich een katholiek land. Klopt dit, ook in vergelijking met andere landen die zich katholiek noemen zoals hun oud kolonisator Spanje? Een ISSP onderzoek van 2008 toont het volgende aan (Filipijnen versus Spanje):

Rooms

81 %
75 %

Moslim
6 %
1,3 %

Atheïst
2,2 %
22 %

Geloof in godsbewijs
84 %
39 %

Bijna gelovig
10 %
20 %

Leven zinvol door God
75 %
21 %

Hoe gelovig dit alles ook blijkt, een recent SWS (2) onderzoek stelde een stijgende secularisatie vast bij katholieken. Naast een dalende religiositeit daalde het wekelijks kerkbezoek van 64% in 1991 naar 37% in 2013. En zelfs 9 % denkt er momenteel aan de kerk te verlaten. Een SWS onderzoek uit 2011 (2) vermeldt nog het volgende. In 20 jaar tijd steeg het aantal personen die de methode van familieplanning als een persoonlijke keuze van het koppel beschouwt zonder inmenging van wie ook van 61 naar 82 %. Ook wil 73 % dat de regering informeert en 73 % dat de regering alle middelen moet voorzien. Tussen 1993 en 2003 daalde het gemiddeld aantal kinderen per vrouw van 4,1 tot 3,5 en nam het gebruik van anticonceptiva toe van 40 tot 49 procent.

Filipijnse kerk

DE ‘VERLOREN’ STRIJD VAN DE KERK OM HAAR PLAATS IN DE MAATSCHAPPIJ

Schrijver Alex Almario beschrijft dit treffend in zijn artikel “The Catholic Republic of the Philippines vs the rh-bill” van 5 augustus 2012 (3). Hij begint met te verwijzen naar wat Graciano Lopez Jaena in 1891 schreef: “The conflict between friars and Filipinos is a struggle for life, for survival…for their right to lead a modern life, to lead a free life, to lead a democratic life.” Hij vervolgt dat de onlogische en wereldvreemde houding van de Filipijnse Kerk een erfenis van de Spaanse overheersing is. Toen werd het land niet geregeerd door hun gouverneurs maar door de Spaanse kloosterorden van de Kerk met ongekende onderdrukking en dit met volmacht van de Spaanse katholieke koning.

Sinds de Kerk door Filipijnen wordt bestuurd is ze niet veel veranderd. Nog steeds identificeren Filipijnen zich als een ‘katholiek land’ zoals de theocraten in Iran of Israël dat doen. Eigenlijk is het een land van tegenstellingen tussen een snel groeiende moderniteit en een koppig traditionalisme. Van dit laatste getuigt een andere uitspraak van aartsbisschop Arguelles: “Aquino verklaart een open oorlog, een frontale botsing met ons en met de Katholieke Kerk”. Dit is geen oorlog tussen regering en religie, of tussen pro- en anti-RH Bill, maar tussen moderniteit en traditionalisme.

En voor dat traditionalisme vechten ze omdat dit het enige overgebleven idee is dat hen enige relevantie geeft in een land dat hun zogenaamd monopolie op de waarheid meer en meer in twijfel trekt. Wanneer de Kerk praat over de RH Bill, dan praten ze eigenlijk over zichzelf. Hun gevecht ertegen is een gevecht om hun relevantie, om hun plaats in de maatschappij, die al erodeert sinds het einde van de kolonisatie. Ze waren gewoon het land te leiden, het laatste woord te hebben en zien niet in waarom ze in gesprek zouden gaan met de moderniteit met al haar immoraliteit en zich degraderen tot een onbeslissende rol. Met hen discussiëren over de voordelen van de wet gaat niet omdat het eigenlijk nooit over de RH Bill en de realiteit daarrond ging, maar steeds over het abstracte begrip van zuiverheid.

Zo wordt permanent gefocust op de bescherming van het ongeboren leven met groteske foto’s, worden huilende pro-life-leden opge voerd, is seksuele emancipatie immoreel, … terwijl nooit dergelijk protest te zien was toen 58 mensen werden vermoord in Maguindanao in een politieke strijd, bij seksueel misbruik in de Kerk, bij de asociale redding van de banken, … Erg is dat de Kerk elke voeling met de realiteit verloor, maar erger is dat ze daar ook nog trots op is. Leren uit hun eigen geschiede nis van inquisitie, kruisvaarten, Galileos vervolging, stilzwijgen bij de Holocaust, … blijft uit. Gelijkaardige houding zien we ook in het Westen, zij het afgezwakt.

Vele Filipijnen raken dan ook verward door de onlogica, wereldvreemdheid en onbegrijpelijkheid van de Kerk. De wereld is veranderd, de Filipijnen ook, waar voor het eerst in de sociale media en informatiemaatschappij een brede discussie wordt gevoerd over ‘hoe verder’ op nationaal niveau en in real time. Dit alles betekent niet dat er binnen de Kerk heel wat discussie is, integendeel (cf. De encycliek Humanae Vitae uit 1964).

DE PRO EN CONTRA

Enkele bevolkingscijfers: De Filipijnen staat op de 39ste plaats qua bevolkingsdichtheid en had in 2000 76,5 miljoen inwoners en met een bevolkingsgroei van 1,9% in 2010 zou dit nu 85 miljoen zijn en aan dit tempo een verdubbeling in 29 jaar. In 2010 waren er 3,95 geboorten per vrouw (7 in 1960) en loopt op tot 5,9 bij de armsten en 4,5 bij laaggeschoolden. Daarnaast is 39 procent arm en staat daarmee op de 83ste plaats van 177 landen. Dus een explosieve mix van bevolkingsgroei en armoede. De voorstanders, verwijzend naar een studie van de Universiteit van de Filipijnen, in opdracht van de regering, tonen aan dat door een snelle bevolkingsgroei met hoge vruchtbaarheidscijfers de armoede toeneemt – vooral bij de armen en in grote families – en de economische groei vertraagt.

Ook blijkt dat 44 procent van de geboorten bij de armsten niet gepland is en daarbij geen anticonceptiva gebruikt door gebrek aan informatie, beschikbaarheid of betaalbaarheid. Daarnaast kent het land nu al problemen met de eigen voedselbevoorrading. Opvallend is dat de ecologisten de grote afwezigen zijn in het debat: de ecologische impact en eindigheid van grondstoffen komt amper ter sprake. Ten onrechte: volgens ethicus en filosoof Etienne Vermeersch zou ontwikkelingssamenwerking voor een groot deel over geboorteregeling moeten gaan omdat ‘de aarde eindig is’ (5).

Tegenstanders vinden we zowel bij economisten, sociologen, gezondheidswerkers als religieuzen. Zo beweren de economisten van de zogenaamde school van ‘bevolkingsneutralisme’ dat er geen sluitend bewijs is dat snelle bevolkingsgroei de economische groei bevordert of afremt en dat economische groei veeleer afhangt van beleid. Anderen beweren dat de armoede vooral komt door lage scholing met laag betaalde jobs als gevolg. 90 procent van die laaggeschoolden met slecht betaalde jobs zien kinderen als helpers en investering voor de oude dag. In dezelfde lijn beweerde de Wall Street Journal in 2012 dat door de RH Bill het land straks te weinig arbeidskrachten zal hebben en het probleem veeleer een gebrek aan groeibeleid is.

Dokters onderstrepen dan weer de gekende gezondheidsrisico’s als lever-, borst- en baarmoederhalskanker, hartaanval en beroerte. Maar de grootste tegenstanders zitten bij de Kerk en de pro-life-groepen. Volgens de kerk is het immorele van anticonceptiva geen kwestie van religieuze doctrine, maar van ethische natuur zoals liegen en prostitutie. Anticonceptiva is kwaad omdat het seksualiteit, dat intrinsiek verbonden is met het heilig menselijk zijn, ontheiligt. De echtgenote is bedrieglijk over haar totale overgave aan haar man door haar vruchtbaarheid niet te geven. Het is een misbruik van de voortplantingsorganen. De pro-life-groepen gaan verder en verwijzen naar het onderzoek in de VS door de Nobelprijswinnaar George Akerlof waaruit bleek dat gebruik van anticonceptiva leidt tot voorhuwelijkse seks, onwettelijke kinderen, slechte huisvaders, abortus en misdaad. Aan dat lijstje voegen de pro-life nog kinderzwangerschappen, promiscuïteit en prostitutie toe.

Fred van Craeynest

(1) http://en.wikipedia.org/wiki/res-ponsible_parenthood_and_repro-ductive_health_act_of_2012

(2) http://www.sws.org.ph/ : sws special report 7 april 2013

(3) http://www.thepoc.net/thepoc-features/buhay-pinoy/buhay-pinoy-features/16638-the-catholic-republic-of-the-philippines-vs-the-rh-bill.html

(4) Graciano López Jaena (1856-96): Filipijns Journalist van La Solidaridad en vormde samen met Marcelo H. del Pilar en José Rizal, het revolutionair triumviraat tegen de Spaanse kolonisator

(5) Knack 28/10/2011: Etienne Vermeersch: ‘geboorteplanning lijkt taboe’

Deel dit artikel

Over de auteur

Fred is hoofdredacteur bij DZJOEF

XSLT Plugin by BMI Calculator