meeschrijven met dzjoef

“Zo’n viaduct zou niemand nog aanleggen”

0

Ze noemen zich liever een bewonersgroep dan een actiegroep: de bezielers van ViaduKaduk. “We willen niet bekend staan als de actiegroep die alleen maar tegen de viaduct van Gentbrugge is”, verduidelijkt voorzitter Hans Verbeeck. “We willen op termijn juist de leefbaarheid van de buurt verbeteren.” Voor deze bewoners is dit stuk snelweg niettemin een kaduke anomalie geworden. “Geen enkele expert heeft tot nu toe gezegd dat zo’n viaduct de beste manier is om verkeer rond Gent te leiden.”

Hoe is de bewonersgroep ontstaan?

Anderhalf jaar geleden waren een aantal ouders uit de lagere- en kleuterschool in de buurt op een informele manier aan het nadenken: ‘zouden we ons rond de viaduct niet eens verenigen en er iets aan doen?’

Ongeveer een jaar geleden vond de opening van de Gentsbrugse Meersen plaats, dat is een van de nieuwe groenpolen rond Gent. Voor de bewonersgroep was dat het eerste moment waar op zij naar buiten zijn getreden door er een standje te plaatsen. Dat was kort voor de verkiezingen, en er zijn toen veel politici langs gegaan, wat ook in de aandacht was gekomen.

Vorige zomer heeft de groep zich wat beter georganiseerd. We hebben een kerngroep gevormd met mensen die maandelijks samenzitten. Dat bestaat uit een tiental mensen, en ik ben er toen voorzitter van geworden. We hebben formeel wat taken verdeeld, enzovoort. Naast deze kerngroep hebben we ook nog een groep van een twintigtal mensen die actief meewerken als we acties ondernemen of evenementen organiseren.

We zijn echter niet de eerste groep die zich rond de problemen die de viaduct met zich meebrengt heeft georganiseerd. Sinds de viaduct is gebouwd in de jaren zestig – en in gebruik genomen in 1970 – is er onder de een of andere vorm altijd al protest geweest. Gentbrugge heeft zich als gemeente 20 jaar lang verweerd tegen de komst van de snelweg. Er was toen ook eerst een tunnel voorzien.

In de jaren tachtig en begin jaren negentig was er een actiegroep, en die kon verkrijgen dat er geluidsschermen kwamen. Een tiental jaren geleden was er ook een actiegroep naar aanleiding van de herstellingswerken uit 2004. Die actiegroep heeft het spel juridisch gespeeld: ze hebben tegen het Vlaams Gewest een zaak aangespannen, maar die zaak reed zich vast en de mensen zijn daar geld aan kwijt geraakt.

Is er veel veranderd sindsdien?

Verbeeck: "Het is absurd dat door een nieuwe groenpool een snelweg loopt" (Foto: Damiano Oldoni)

“30.000 vrachtwagens per dag, en die fractie neemt toe.” (Foto: Damiano Oldoni)

De verkeersstroom was toen wel veel kleiner. Terwijl er toen enkele duizenden voertuigen per dag over heen reden, zijn dat er nu 120.000 per dag. Waarvan ongeveer 30.000 vrachtwagens, en die fractie is nog steeds aan het toenemen.

Telt de huidige groep deelnemers uit de voormalige groepen?

Ja, een van de leden van de kerngroep maakt in de jaren tachtig deel uit van de groep die geluidsschermen had verwezenlijkt. Van de actiegroep van tien jaar geleden is er niemand bij, maar we hebben wel hun ervaring meegekregen. Ze hadden namelijk een stevig dossier samengesteld.

We zijn op meerdere domeinen actief. Ten eerste informeren we ons over de staat van de viaduct, de geluidsproblemen die zich ontwikkelen, de technische mogelijkheden die er zijn, enzovoort. Daarnaast gaan we in dialoog met de politieke wereld. Als laatste proberen we het lokale draagvlak te versterken door mensen in de buurt te betrekken en te informeren. Dat zijn onze drie taken in een notendop.

U focust op overleg en overtuiging. Welke lessen hebt u nog getrokken uit actie- en bewonersgroepen uit het verleden? Wat zult u anders doen?

We gaan voor dialoog en we willen goede standpunten ontwikkelen.

We nemen een voorbeeld aan Ringland in Antwerpen: inhoudelijk hebben zij een zeer sterk dossier voorbereid. Op dit moment heeft onze bewonersgroep echter niet de capaciteit om met zulke professionele plannen naar buiten te komen.

We nemen ook een voorbeeld aan gevallen in het buitenland waar de zaken wel lukken, al dan niet door bewonersgroepen. Ik denk aan Maastricht waar een grote snelweg, die door de stad ging, onder de grond gestopt wordt. Er zijn nog voorbeelden in Madrid en Boston, waar dergelijke projecten gebeuren.

De viaduct, dat is enkele kilometers beton door een woonzone – het is een deel van het stedelijk weefsel. Stel u voor dat de viaduct er niet meer zou zijn, dan komt er dus enorm veel grond vrij voor ontwikkeling – voor natuur, voor bewoning, voor bedrijven, om het even wat.

Hoe verloopt dan die poging om het draagvlak te versterken? En wat is vandaag het draagvlak?

We hebben ons dus tot nog toe vooral toegelegd op het overtuigen van lokale politici, en daar zijn we ook vrij goed in geslaagd. Het draagvlak in de buurt versterken, is onze volgende uitdaging. Veel mensen kennen ons al, en we zijn een aantal keren in de pers verschenen. Zo hebben we ooit een petitie opgestart die vrij snel, zonder veel publiciteit, door meer dan 700 mensen werd ondertekend.

Maar we merken niettemin een soort gelatenheid bij veel bewoners. Iedereen heeft ergens wel last van de viaduct, en als je ze vraagt wat ze dromen, dan vinden ze wel dat er verandering in mag komen. Maar veel van die mensen denken dat er weinig kans op is, omdat de viaduct er al sinds 1970 zo staat. Bovendien zijn veel mensen zijn zich niet zo bewust van de negatieve impact van ruis, luchtvervuiling, fijn stof, enzovoort – ook op de geestelijke gezondheid. Daar willen we de mensen de komende maanden rond sensibiliseren. En we willen hen tonen dat er alternatieven mogelijk zijn.

De viaduct loopt door de Gentbrugse Meersen. Is dat geen contradictie?

Het is absurd dat doorheen een gloednieuwe groenpool een snelweg loopt, inderdaad. Er is mooie natuur, maar ook visuele verstoring, geluidshinder, vuile lucht.

Eigenlijk zijn dat anomalieën in het wegennetwerk die men vandaag niet meer zou aanleggen.

Volgens mij zit de tijdsgeest mee, omdat er nu veel aandacht is voor burgerinitiatieven, bottom-upinitiatieven, enzovoort. Je merkt wel dat veel politici oren hebben naar onze problemen. Bijvoorbeeld omdat mobiliteit een thema is dat tegenwoordig vaak in de media komt, en de mensen er over het algemeen zeer gevoelig voor zijn geworden. Het is goed om daar gebruik van te maken, en zo iets te proberen veranderen.

U hebt rondleidingen gegeven aan buurtbewoners én politici. Had u daar effectief het gevoel dat politici ook luisteren en niet enkel horen?

We hebben in maart inderdaad een wandeling georganiseerd, vooral voor lokale politici, maar er waren ook een aantal Vlaamse mandatarissen aanwezig. Er waren van zo goed als alle partijen aanwezigen. Zo waren er ook schepenen van de meerderheidspartijen Open VLD, SP.A en Groen. We hadden dus een goede opkomst. En we hebben toen gemerkt dat het wel leeft en dat zowel bij de partijen van de meerderheid als bij de oppositiepartijen in Gent veel begrip is voor de situatie.

De noodzaak wordt dus aangevoeld dat er iets moet gebeuren, maar eigenlijk was dat al daarvoor ook zo. Vorige zomer heeft Stad Gent naar aanleiding van het bestuursakkoord een memorandum naar de Vlaamse overheid gestuurd met een aantal aanbevelingen, en een alternatief voor de viaduct stond daar al in. Bovendien staat het ook in het mobiliteitsplan vermeld. Daarin staat – in misschien wel wat vage bewoordingen – dat de Stad Gent niet wil dat de viaduct in de huidige vorm gerenoveerd wordt.

Nu, voor de Stad Gent is dat gemakkelijk te zeggen, want het is een Vlaamse bevoegdheid. En doordat er voor een groot deel andere politieke partijen aan de macht zijn in Gent dan in de Vlaamse regering, zit je met een spanningsveld waarin ons dossier wel weerklank vindt maar ook bemoeilijkt wordt. De Gentse N-VA heeft zich bijvoorbeeld voor ons dossier uitgesproken na die wandeling – dat is in de pers verschenen. Ik heb nu het gevoel dat de verschillende partijen naar elkaar kijken om initiatief te nemen. De N-VA zegt dat er een duidelijke vraag moet komen van het stadsbestuur aan mobiliteitsminister Weyts (N-VA), terwijl de Stad vindt dat het initiatief van Weyts zelf moet komen.

De concrete vraag die wij tijdens de wandeling naar voren hebben gebracht, is dat er een uitgebreide studie moet worden gemaakt. Er waren al studies naar geluidshinder of de fysieke toestand van de viaduct, maar een echte omvattende studie met doorgerekende alternatieven en de kosten en baten, was er niet.

Vlak voor de verkiezingen was het niet deze viaduct, maar de fly-over, waar veel om te doen was. Heeft dat debat de discussie over deze viaduct mee aangezwengeld?

Ik denk wel dat er overeenstemming was. Dat toont dat de tijdsgeest er was. Want eigenlijk zijn dat allemaal anomalieën in het wegennetwerk die men vandaag niet meer zou aanleggen. Dat zeggen ook alle verkeersexperts met wie we praatten: zoiets hoort niet meer thuis in het hoofdwegennetwerk. De afrit B411 aan ‘t Zuid is bovendien een eenvoudiger dossier dan dit hier.

De viaduct van Gentbrugge is eigenlijk een Europese verbindingsweg die je niet zomaar kunt doorknippen of weghalen zonder na te denken waar het verkeer naartoe gaat. Ben Weyts heeft toegezegd aan de stad Gent dat op een bepaald moment de fly-over zal worden overgedragen aan Stad Gent, en dat de stad er dan mee kan doen wat ze wil. De Vlaamse overheid zal nooit dit stuk snelweg boven Gentbrugge aan de stad overdragen.

Verbeeck: "Het is absurd dat door een nieuwe groenpool een snelweg loopt" (Foto: Damiano Oldoni)

Verbeeck: “Wie bij een snelweg woont, maakt meer kans op aandoeningen en allergieën.” (Foto: Damiano Oldoni)

Weten is meten. Welke instrumenten hebt u om uw dossier mee te becijferen? Hoe vergaart u als lokale bewonersgroep kennis over de viaduct?

We hebben al met een hele reeks experten gesproken. Mobiliteitsexperten, infrastructuurexperten, … Wat me is opgevallen, is dat nog niemand ons gezegd heeft: ‘ik vind dat de viaduct daar nog een tijdje moet blijven’ of ‘ik vind dat de beste manier om in deze tijd het verkeer langs Gent te leiden’.

Ook de mobiliteitsexperten?

Ook zij ja. De R4 loopt rond de stad en net daarbuiten ligt de E40, maar de E17 loopt tussen Destelbergen en Zwijnaarde tussen de R4 en het stedelijk weefsel. Dat is niet meer van deze tijd. Experten zijn ervan overtuigd dat mobiliteit de komende jaren zodanig zal veranderen, dat je deze anomalieën stuk voor stuk kunt weghalen.

Wat met de metingen? Wat was er al bekend, en wat wil u nog in kaart brengen?

Naar aanleiding van een aantal parlementaire vragen – zoals van Joris Vandenbroucke van SP.A –, en door de antwoorden van minister Weyts, is duidelijk geworden dat de metingen die de overheid uitvoert altijd al tijdelijke metingen zijn geweest. Bijvoorbeeld op een bepaalde namiddag op een bepaalde dag in de week. Uit de metingen die we nu zelf doen, merken we dat de geluidshinder enorm variabel is. Ze is afhankelijk van de wind, het tijdstip van de dag, de kant van de snelweg, de afstand, enzovoort.

Er staan sensoren bij twee woningen op driehonderd meter van de viaduct. De metingen gebeuren in samenwerking met de UGent en registreren zowel black carbon (een component van fijn stof, nvdr.) als geluid. Op drukke momenten gaat het van 50 tot 70 decibel overdag. ’s Nachts daalt dat geluidsniveau uiteraard wat, maar vanaf 4 u ‘s ochtends komt die verkeersstroom – en dan vooral de vrachtwagens – toch weer op gang. Wij zijn echter niet van plan om met die geluidsmetingen zelf naar de overheid te stappen, of juridische stappen te zetten. Het is vooral om onszelf te informeren en de omwonenden te sensibiliseren.

Maar vreest u dan geen studies in het voordeel van de regering? Iemand moet toch zo’n studie opstellen?

Het wegdek herstellen en de levensduur zo een aantal jaren rekken, lijkt me wel een goedkope ‘oplossing’, maar als je alle kosten en baten in rekening zou brengen, én de hinder, dan kan ik mij niet voorstellen dat het behoud van de viaduct er als de beste oplossing kan uitkomen. Ik denk niet dat je vandaag ergens in Vlaanderen zo’n viaduct zou plaatsen. Je zou er nooit een vergunning voor krijgen.

De Lange Wapper misschien?

Inderdaad, daar riskeren een aantal mensen met dezelfde situatie geconfronteerd te worden. Ik kan mij langs de andere kant wel voorstellen dat met de huidige technologie betere constructies mogelijk zijn die geen ‘gebonk’ geven, maar fijn stof en zo blijven wel een probleem. Op dat vlak maakt het nauwelijks uit hoe zo’n brug geconstrueerd wordt.

Ben Weyts heeft het parlement geantwoord dat er rond 2020, dus over 5 jaar, grote onderhoudswerken gepland zijn. Als de basisstructuur van de viaduct nog goed blijkt te zijn, dan blijft de viaduct vast nog 25 jaar meegaan, vindt hij. Wij hopen stiekem dat zal blijken dat de structuur van de viaduct toch niet zo goed is (lacht). Wij grijpen die kwestie aan omdat het toch wel heel grote kosten zijn – tientallen miljoenen euro’s – om zo’n wegdek te herstellen.

Als de structuur van de viaduct slecht blijkt te zijn, en er ligt geen alternatief op tafel, dan zal de renovatie een gevoelige meerkost opleveren. De jaarlijkse onderhoudskosten voor kleine verbeteringen alleen al bedragen al een miljoen euro per jaar. Als je binnen dit en een paar jaar zulke grote kosten in rekening moet nemen, is het dan niet het moment om verder te kijken?

ViaduKaduk Pieter De Jaegher

“Als ze de viaduct herstellen, dan moeten ingrepen geluidshinder minimaliseren.” (Tekening: Pieter De Jaegher)

Welke concrete gevolgen voor de gezondheid hebben jullie al gemerkt?

Er zijn wat Gentbrugge betreft nog geen echte studies gemaakt. Maar er zijn studies over andere gebieden waar iets gelijksoortigs staat. Of neem professor Dirk Avonts: als je zijn betoog hoort over fijn stof, dan is het wel duidelijk dat het een grote impact heeft op gezondheid. Mensen die dicht bij zo’n bron van vervuiling wonen, maken meer kans op allerlei aandoeningen aan de luchtwegen en op allerlei allergieën enzovoort.

Jullie maximale eis is ‘weg met de viaduct’, maar wat zijn jullie tussentijdse voorstellen?

We hebben inderdaad een aantal tussenliggende voorstellen. Als ze de komende jaren de viaduct zullen herstellen, dan moeten ze ingrepen doen die de geluidshinder minimaliseren. Het Agentschap Wegen en Verkeer doet momenteel een aantal proefprojecten waarbij ze nieuw materiaal testen voor de voegen. Het is echter nog niet zeker of dat een groot positief effect zal hebben.

Alternatieven kunnen ook zijn dat het viaduct blijft staan, maar dat het doorgaand verkeer wordt omgeleid, en enkel wie echt in Gent moeten zijn nog over de viaduct kan rijden om via de Brusselsesteenweg of de B411 de stad in en uit te rijden. Of de viaduct veranderen in een soort fietssnelweg. Je kunt maar dromen hé.

Voor ons hoeft de constructie niet per se onmiddellijk weg: er zijn verschillende tussenliggende alternatieven te bedenken. Het Agentschap Wegen en Verkeer heeft al eens een studie gedaan over het omleiden van het zwaar verkeer naar de R4 bijvoorbeeld.

Eisen jullie bijkomende geluidsmuren?

Het is zeker een eis voor de korte termijn. Het zou een gedeeltelijke oplossing zijn voor de mensen langs bepaalde kanten van de viaduct. Maar dat is enkel voor het geluid een remedie, het is geen langetermijnoplossing. Toch is het iets waar de stad Gent in zou kunnen investeren.

Wat vindt u van de beeldvorming in de pers over de kwestie?

Als bewonersgroep zijn wij goed in beeld gekomen. Namelijk zoals we zijn: dat we in overleg willen gaan, dat we op dit moment nog geen alternatief voorstellen, dat experten een onderzoek moeten doen, … Ik ben daar vrij tevreden over.

We merken dat in de verschillende commissies van de stad Gent, zoals milieu en mobiliteit, onze groep regelmatig aan bod is gekomen. Ook in het Vlaams parlement is in de commissie mobiliteit over ons gesproken. Onlangs nog, naar aanleiding van de voorstelling van het rapport van de Vlaamse ombudsman, is er rond het element klachten en geluidshinder een belangrijke tussenkomst van Joris Vandenbroucke geweest, waarbij de viaduct van Gentbrugge als voorbeeld werd genoemd

Zoeken jullie ook naar bondgenoten bij andere bewoners- en actiegroepen?

We leggen wel contact met andere groepen. We deden het bijvoorbeeld met GMF enzovoort. Maar langs de andere kant willen wij ons op dit dossier profileren, en willen wij niet een algemene mobiliteitsgroep worden of zoiets. We gaan ons niet openlijk uitspreken over die andere dossiers.

De tijdsgeest zit ons mee. We merken dat veel politici oor hebben naar onze bekommernissen.

Bijvoorbeeld over het dossier van de actiegroep Gent Gezwint. We zijn al op meetings van hen geweest, maar dan vooral om ons dossier ook bekend te maken. Hoewel we ons niet uitspreken in zulke dossiers, leggen we toch contact met deze groepen om een dialoog te scheppen. De mensen van de volkstuintjes, de natuurgroep Gentbrugse Meersen, … Daar gaan we allemaal mee in dialoog.

Zoekt u contact met de academische wereld en het onderwijs?

Naast de experten hebben we in onze kerngroep een arts, en via haar proberen we contact te leggen met wie ons de impact van de viaduct op de gezondheid kan uitleggen. We hebben ook een gezamenlijk project gedaan met de studenten architectuur van de school Sint-Lucas. Zij hadden een ontwerpoefening rond de Gentbrugse Meersen, en een aantal van hen hebben iets voor de viaduct bedacht. Dat soort projecten zouden we wat meer doen door contact te leggen met bijvoorbeeld de studenten stedenbouw over ruimtelijke ordening en planning.

Wat plant u nog te organiseren?

Nu willen met de mensen in de buurt in dialoog gaan, en zoveel mogelijk mensen bewust maken. Dat doen we de laatste weken op evenementen aanwezig te zijn, zoals buurtfeesten of het festival van de actiegroep Wijk zonder trein in Gentbrugge. We bezinnen ons ook om op een bredere manier te communiceren met de bewoners in de buurt. Daarvoor hebben we budget nodig enzovoort.

U en de bewoners betalen dan alles uit eigen zak? Zit er een vzw achter?

Wij vormen momenteel geen vzw, maar dat kan misschien nog komen. Een aantal zaken zijn inderdaad uit eigen zak betaald. We hebben wel een rekening waarop mensen geld kunnen storten. We hebben zo al een aantal kleine giften gekregen. We zullen nog op zoek gaan naar middelen, maar daarvoor moeten we de mensen ook iets bieden. We moeten de bewoners kunnen tonen dat we in staat zijn iets te veranderen. Met welk soort communicatie kunnen we op de mensen afstappen om hen te overtuigen om ons actief te steunen – ook financieel? Niettemin denk ik dat we met een beperkt budget toch veel kunnen realiseren.

Foto: Damiano OldoniTekening: PeDeJee

Deel dit artikel

Over de auteur

Thomas is hoofd- en eindredacteur bij DZJOEF

XSLT Plugin by BMI Calculator